SPIS TREŚCI

 

 

ARTYKUŁ

 

Rodzaj szlaku:samochodowy
Autor:Marian Jurak, Sabina Białobrzeska

Szlak Grunwaldzki umożliwia zwiedzenie południowo–zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego.

 

Trasa:    Olsztyn – Gietrzwałd - Zawady Małe - Stare Jabłonki – Ostróda – Pietrzwałd - Wysoka Wieś – Lubawa – Sampława - Nowe Miasto Lubawskie - Kurzętnik – Boleszyn - Lidzbark Działdowski – Działdowo – Nidzica – Rączki – Dąbrówko – Stębark – pole bitwy grunwaldzkiej – Olsztynek - Olsztyn
Długość trasy:283 km

 

 1- kilometry liczone od początku szlaku
2- kilometry liczone od końca szlaku

km1km2opis Zdjęcia
0.00283.00Olsztyn- początek/koniec szlaku, wyjazd z miasta szosą numer 16 w kierunku Ostródy, Iławy, Grudziądza. 
17.00266.00

Gietrzwałd- wieś gminna w powiecie olsztyńskim, w czasie, gdy Warmia należała do Niemiec ważny ośrodek polskości. Jeden z najbardziej znanych w Polsce ośrodków kultu maryjnego związanego z objawieniami w 1877 r.

Nad wsią górujeneogotycki kościółz II pol. XIX w. powstały w rezultacie przebudowy mniejszej gotyckiej świątyni.

Naprzeciw kościoła dom znanej warmińskiej rodziny Samulowskich, Andrzej Samulowski prowadził w nim księgarnie polską.

 
29.00254.00Zawady Małe- niedaleko od szosycmentarz i monumentpoświecony pamięci 120 jeńców z obozu w Działdowie zamordowanych przez Niemców 21 lutego 1945 r. 
31.00252.00Stare Jabłonki- znana miejscowość wypoczynkowa nad jeziorem Szeląg Mały w południowej częściLasów Taborskichsłynących ze strzelistych sosen masztowych. Ze względu na atrakcyjne usytuowanie wsi powstało tu kilka ośrodków turystycznych. Pierwsze wille dla turystów wybudowano w tym uroczo położonym zakątku Mazur pod koniec XIX wieku. W Starych Jabłonkach zaczyna się jedna z odnóg systemu dróg wodnych znanego jakoKanał Elbląski. 
42.00241.00

Ostróda- miasto powiatowe, jedno z największych w województwie warmińsko–mazurskim (około 40 000 mieszkańców), usytuowane w zachodniej części Mazur na Pojezierzu Iławskim. Prawa miejskie uzyskało w 1329 r. Szczególnego uroku dodaje miastu jezioro Drwęckie, którego zachodnia część leży niemal w samym śródmieściu. Z przystani nad tym jeziorem wyruszająstatki na rejsydo Piławek, Starych Jabłonek, Iławy oraz na całodniową wycieczkę do Elbląga szlakiem jedynych w Europie pochylni.

Warto zwiedzić:zamek krzyżackipołożony na nizinie nad jez. Drwęckim, w płn.-zach. części miasta. W czasie kampanii napoleońskiej, zimą 1807 r., był przez kilka tygodni siedzibą Napoleona Bonaparte i jego sztabu. Wielokrotnie przebudowywany. Obecnie mieści się tu m.in. muzeum.

Kościół parafialnyp.w. św. Dominika Savio, znajdujący się w obrębie dawnego starego miasta, gotycki - z ok. 1330-1351, orientowany, murowany z cegły, na wysokiej podmurówce z kamieni polnych.

Kościół ewangelicko-augsburski, od 1981 r. metodystyczny. W udostępnionej do zwiedzania wieży skromnemuzeum, a z niej dość rozległy widok na okolice miasta.

Kościół parafialnyp.w. Niepokalanego Poczęcia, neogotycki, zbudowany w latach 1856-1875.

Z Ostródy wyjazd początkowo drogą nr 16, ale jeszcze w granicach miasta należy zjechać na drogę nr 52 w kierunku Lubawy, Brodnicy, Torunia.

 55.00 228.00Za wsią Smykowo skrzyżowanie do wsi Pietrzwałd. 
60.00 223.00Pietrzwałd- duża wieś zdrewnianym kościołemz XVII wieku, wystrój wnętrza barokowy. 
62.00221.00Wysoka Wieś- najwyżej położona miejscowość w województwie warmińsko-mazurskim. We wsi mały parking, z niego dojście (kilkaset metrów) doDylewskiej Góry- 312 m. n.p.m., najwyższe wzniesienie w regionie. Na szczycie urządzenia retransmisyjne radia i telewizji powstałe w końcu lat 50. Na Dylewskiej Górze zaczyna się ciekawa leśna ścieżka dydaktyczna prowadząca do jeziora Francuskiego. 
 67.00216.00Skrzyżowanie, w prawo droga prowadzi do Lubawy, w lewo do pola Bitwy Grunwaldzkiej. 
86.00197.00Lubawa- miasto w powiecie iławskim, jedno z najstarszych w regionie, powstałe w połowie XIII wieku (dokładna data nie jest znana). Przez stulecia siedziba biskupstwa chełmińskiego, do dziś wiele interesujących zabytków, a wśród nich założenie urbanistyczne Starego Miasta zgotyckim kościołemśw. Anny i renesansowąkaplicą Mortęskich;ruiny zamku biskupiego;gotycki kościółśw. Jana;drewniany, barokowy kościółśw. Barbary. 
 91.00192.00

Sampława- wieś nad rzeką Elszką, zgotyckim kościołemz XIV wieku, po prawej (północnej) stronie drogi wyraźnie widocznegrodzisko pruskie. Szlak boczny do Iławy i Szymbarka.

13 km,Iława- miasto powiatowe malowniczo położone nad jez. Jeziorak Mały (wokół jeziora promenada) i Jeziorak Duży (najdłuższe w Polsce - 27,5 km długości, 34,5 km2powierzchni, głębokości 12 m, należące do systemu dróg wodnych Kanału Ostródzko-Elbląskiego. Miasto prawa miejskie uzyskało w 1305 r. Z dawnych czasów zachował sięgotycki kościółPrzemienienia Pańskiego z XIV w. Iława jest dziś ważnym węzłem kolejowym na trasie Warszawa-Gdańsk i Olsztyn-Poznań oraz miejscowością turystyczną.

25 km,Szymbark- we wsi nad jez. Szymbarskim,ruiny największego zamku województwa warmińsko-mazurskiego(97 x 72 m), z 12 basztami.

 
 99.00184.00Bratian- wieś przy ujściu rzeki Wel do Drwęcy. Założona przez sandomierskiego rycerza Jana, który wstąpił do zakonu krzyżackiego (stał się bratem zakonnym - stąd nazwa miejscowości). W drodze do Nowego Miasta Lubawskiego, po prawej stronie, na wzgórzu, widocznypomnik w Nawrzeupamiętniający mieszkańców miasta i powiatu, którzy ponieśli śmierć z rąk hitlerowców i bolszewików w walce o wolność i polskość. 
 103.00180.00

Nowe Miasto Lubawskie- siedziba powiatu. Powstało w pobliżu brodu na Drwęcy w 1325 r. Założone zostało przez Krzyżaków. Położone na pograniczu z Polską wielokrotnie zmieniało przynależność państwową. Szczególnie godne uwagi ze względu na zachowane zabytki.

Historyczna część miasta, otoczona sporymifragmentami murów obronnych, z ocalałymibramami Brodzką i Lubawską, zachowała swój kształt z XIV w.

Najcenniejszyzabytkiem miasta jestkościółp.w. św. Tomasza. Trójnawowa budowla bazylikowa w stylu gotyckim jest równie stara jak miasto. Forma zewnętrzna, choć potężna i dostojna, nie zapowiada bogactwa, jakie można zobaczyć wewnątrz. Ściany kościoła pokryte są freskami powstałymi w czasie od średniowiecza do XVIII w. Szczególnie ciekawa jest płyta nagrobna Kuno von Liebensteina, miejscowego komtura, przedstawiająca rycerza krzyżackiego w pełnym uzbrojeniu. To wykonane w metalu epitafium wisi na ścianie nawy południowej. Godne uwagi są też ołtarze i barokowa kaplica grobowa rodziny Działyńskich, a w niej renesansowy nagrobek Mikołaja Działyńskiego.

Za Nowym Miastem - 5 km w stronę Torunia -Kurzętnik. Z parkingu wejście nagórę zamkową. Ładny widok na Dolinę Drwęcy i Nowe Miasto. 11 lipca 1410 r. pod Kurzętnikiem król Władysław Jagiełło, dowodzący wojskami Korony i Litwy, zrezygnował z przejścia brodu na Drwęcy w drodze do Malborka i zadecydował o obejściu źródeł rzeki, by uniknąć starcia z siłami krzyżackimi.

 
119.00164.00Boleszyn- we wsi można zobaczyćdrewniany kościółwykonany z modrzewia. Obiekt powstał na początku XVIII w. 
135.00148.00

Lidzbark- tradycyjnie zwany Welskim od nazwy rzeki Wel, nad którą leży. Miasto powstało w czasach krzyżackich, jednak nie znamy dokładnej daty uzyskania praw miejskich. Obecnie są w nim dwazabytkowe kościoły: jeden gotycki z XIV w., drugi klasycystyczny z pocz. XX.

W mieście istniejądwa muzea: pożarnictwa - eksponujące historyczne urządzenia pożarnicze oraz muzeum Welskiego Parku Krajobrazowego - zapoznające z ciekawą przyroda tego chronionego obszaru i możliwościami zwiedzenia Parku.

 
160.00123.00

Działdowo– stolica powiatu położona nad rzeką Wkrą. Osada przy zamku krzyżackim uzyskała prawa miejskie w 1344 r. Jak wiele miast pogranicza miało burzliwe dzieje. Niszczone było wielokrotnie przez różne armie. W 1920 r., jako jedyne miasto mazurskie, znalazło się w granicach Polski. Stanowiło ważny ośrodek oddziaływania na Polaków na terenie Prus Wschodnich. W czasie II wojny światowej istniał w mieście, w okolicy stacji kolejowej, obóz hitlerowski - głównie dla więźniów politycznych. Miejsca kaźni Polaków upamiętniają w Działdowie pomniki i tablice.Na szczególną uwagę zasługujepomnikznajdujący się przy ul. Męczenników. Na jego płycie widnieje napis:"Za życia wrogowie, w obliczu śmierci równi".Pomnik z 1915 r. jest kształtu 3-metrowej iglicy z krzyżami: teutońskim i prawosławnym.Postawiono go w miescu mogiły 2 lotników: Niemca i Rosjanina. W sierpniu 1914 r. stoczyli nad działdowem powietrzny bój. Obaj skutecznie trafili zestrzeliwując siebie!

Wartymi zwrócenia uwagi są zabytki miasta, a wśród nichzamek krzyżackiz XIV wieku i rynek zbarokowym ratuszem.

 
184.0099.00

Nidzica- miasto powiatowe nad rzeką Nidą, przywilej lokacyjny otrzymało w 1385 r. Powstało u stóp położonego na wzgórzu zamku krzyżackiego. W okolicach tego miasta rozegrała się w sierpniu 1914 r. jedna z pierwszych bitew I wojny światowej (między siłami rosyjskimi - pod dowództwem gen. Samsonowa i niemieckimi - pod wodzą gen. Hindenburga). Bitwa ta znana jakoII Bitwa pod Tannenbergiemzakończyła się zwycięstwem Niemców. Miasto zostało niemal doszczętnie spalone przez Rosjan w czasie działań wojennych.

Interesującym zabytkiem jest górujący nad miastemzamek krzyżacki, a w nim małe muzeum regionalne. Z wieży zamkowej widok na okolice, m.in. naTatarski Kamień- potężny głaz narzutowy we wsi Tatary.

 
197.0086.00Łyna- na wschodnim skraju zabudowań tej wsi rozpoczyna się niezwykle atrakcyjny krajobrazoworezerwat źródeł rzeki Łyny. Zwiedzanie ułatwiają wyznaczone szlaki turystyczne i platformy widokowe. Z tej miejscowości szlak wiedzie przez Dobrzyń, Szkotowo bocznymi drogami o asfaltowej nawierzchni. 
 225.0058.00

Dąbrówno– wieś, dawniej miasto położone między dwoma jeziorami (Dąbrowa Mł. i Wlk.), uzyskało prawa miejskie w 1326 r. W roku 1410, w nocy z 13 na 14 lipca, miasto - będące pod władzą Krzyżaków - zostało zdobyte i spalone przez wojska Jagiełły. W czasie II wojny światowej poniosło dotkliwe straty.

Dziś warto obejrzećkościół metodystyczny(poprzednio ewangelicko-augsburski) z XIV w., z ciekawym wyposażeniem wnętrza (m.in. barokowa kaplica rodu Finckensteinów). Uwagę zwraca też neogotyckikościół katolickio kamiennych ścianach, wybudowany w 1865 r.

 
234.0049.00Grunwald-pole bitwy. 15 lipca 1410 r. rozegrała się w tym miejscu największa bitwa średniowiecznej Europy zakończona zwycięstwem zjednoczonych wojsk polskich, litewskich i tatarskich nad wojskami zakonu krzyżackiego. Na polu bitwy wznosi się powstałe w 1960 roku, dla upamiętnienia 550 rocznicy zwycięstwa, założenie pomnikowe zaprojektowane przez prof. J. Cenckiewicza i W. Bandurę. Składa się ono zobeliskuo wysokości 10 m - z wyrzeźbionymi głowami wojów Jagiełły,metalowych masztówo wys. 30 metrów, spiętych kartuszami herbowymi wojsk biorących udział w bitwie,amfiteatruz mapą plastyczną zorientowaną w terenie, przedstawiającą układ wojsk przed bitwą orazmuzeumumieszczonego pod amfiteatrem. W oddaleniu widocznykamieńupamiętniający miejsce śmierci wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, w odległości 700 metrów miejsce dawnej kaplicy pobitewnej z 1411 r. 
 255.0028.00

Olsztynek- miasto powstało w 1359 r. przy zamku krzyżackim. Najwybitniejszym jego obywatelem był urodzony tu w 1764 r. leksykograf, tłumacz, rzecznik sprawy polskiej w Prusach - Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (zm. w Gdańsku 1855 r.).

Z dawnych czasów zachowały się dużefragmenty murów miejskichwykonanych z kamienia,kościół ewangelickiz plebanią (miejsce urodzenia Mrongowiusza) orazzamek krzyżackiużytkowany od niemal dwóch stuleci jako szkoła. Uczył się w niej wybitny niemiecki bakteriolog, laureat pierwszej Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny - Emil Behring, twórca szczepionki przeciw tężcowi.

Największą atrakcją Olsztynka jest powstałe w Królewcu w 1909 r. i przeniesione do Olsztynka w 1941 r.Muzeum Budownictwa Ludowego, w którym obejrzeć można budowle z Warmii, Mazur, Powiśla i Pruskiej Litwy. Skansen w Olsztynku, stale rozbudowywany, jest jednym z największych w kraju i w Europie.

W okolicy miejscowości letniskowe: Mierki, Swaderki, Kurki, Pluski - położone w lasach i nad jeziorami.

 

 273.0010.00Dorotowo- wieś nad malowniczym jeziorem Wulpińskim (Dorotowskim, Tomaszkowskim), o powierzchni 7,3 km i głębokości max. 54 m - ładny widok na jezioro z parkingu przy szosie. 
283.000.00Olsztyn- koniec/początek szlaku. 

 


 

W treści artykułu.

 

Bezpłatnie.

 

Mrągowskie Centrum Informacji Turystycznej
ul. Warszawska 26
11-700 Mrągowo
tel. (89) 741 80 39
www.it.mragowo.pl

 

Mrągowo

Olsztynek

 

Mrągowo