SPIS TREŚCI

 

 

ARTYKUŁ

 

Rodzaj szlaku:samochodowy

 

Trasa:    Mrągowo – Piecki - Gałkowo - Kadzidłowo - Ukta - Wojnowo – Onufryjewo – Wejsuny – Pisz – Orzysz – Okartowo – Olszewo – Mikołajki – Zełwągi – Baranowo – Mrągowo
Długość trasy:163 km

 

1- kilometry liczone od początku szlaku
2- kilometry liczone od końca szlaku

 

km1km2opis Zdjęcia
0.00163.00Mrągowo-kościołyróżnych wyznań:
-
kościół ewangelicko-augsburskiz XVIII w.
-
cerkiew prawosławna, która do 1939 r. była bożnicą żydowską. W bożnicy, oprócz odprawiania obrządków liturgicznych, był chór dla młodzieży dorosłej. Uczono tam również dzieci wiary i prowadzono małą szkółkę języka hebrajskiego, a w latach 30-tych języka idisz. Żydom zezwolono na posiadanie własnego cmentarza na niezagospodarowanym terenie przylegającym do cmentarza katolickiego.
- neogotycki
kościół rzymsko-katolicki p.w. św. Wojciechaz 1860 r.
- kościół rzymsko-katolicki p.w. bł. Honorata Koźmińskiego
- kościół rzymsko-katolicki p.w. Matki Bożej Saletyńskiej
- kościół rzymsko-katolicki p.w. św. Rafała Kalinowskiego
- kościół zielonoświątkowy
- kaplica kościoła nowoapostolskiego
- sala Królestwa Organizacji Świadków Jehowy
Na terenie miasta znajdują sięcmentarzeróżnych wyznań:
- cmentarz katolicki – na nim grób Justyny Timnik, ofiarodawczyni terenów pod budowę plebani i kościoła św. Wojciecha oraz pod cmentarz katolicki i żydowski
- cmentarz prawosławny, na skarpie po lewej stronie ul. Brzozowej
- cmentarz ewangelicki w parku im. Wł. Sikorskiego przy ul. Brzozowej
- dawny cmentarz żydowski, zniszczony przez hitlerowców w 1936 r., w 1947 r. teren zniwelowano i zbudowano pralnię chemiczną
- Nikutowo - dawny most kolejowy na linii Mrągowo-Piecki-Ruciane, zniszczony przez Niemców w 1945 r. Most ten budował najbogatszy mieszkaniec Szczytna, Żyd o nazwisku Macht. Obiekt jest interesujący nie tylko ze względu na swoją wysokość i sposób łączenia cegieł z kamieniami, ale na kilku kamieniach widoczne są prymitywne znaki i litery, które potwierdzają pochodzenie z fundamentów dawnego klasztoru –„... w ostatnich latach XIV w. przybyło do osady Nikutowen (...) kilkunastu braci zakonnych z Czech i Polski... Po kilku latach zintegrowania się z mieszkańcami, a może po ich nawróceniu na chrześcijan, zbudowali z kamieni i drewna mały klasztor (...)”– są to zapiski z kroniki pierwszego dziejopisarza Mrągowa, Bogumiła Drobnickiego.

 

14.00149.00Piecki- przedchatą mazurskąznajduje siędrewniana kapliczka, jest to replika kapliczki stojącej przed sanktuarium wŚwiętej Lipce.



 

27.00136.00Gałkowo- wieś założona przez staroobrzędowców ok. 1835 r. Dobrze zachowanaarchitektura osadnictwa rosyjskiego.Cmentarzstarowierców imogiły małżonków Labuschin.

33.00130.00Kadzidłowo- wieś została założona w 1830 r. przez filiponów, jako maleńka osada.Cmentarz staroobrzędowcówzachował się do dzisiaj.

 

37.00126.00Ukta- do zabytków architektury należyneogotycki kościółz 1864 r., zbudowany dla potrzeb utworzonej w 1846 r. parafii ewangelickiej. Wewnątrz organy z okresu budowy kościoła i barokowy ołtarz z obrazem „Opłakiwanie Chrystusa”. Obok kościoła znajduje siędrewniana dzwonnicaz drugiej połowy XIX w. z dwoma dzwonami z 1846 r.

41.00122.00Wojnowo- historia wsi jest ściśle związana z dziejami starowierców. Dzieje tego odłamu religijnego na Mazurach sięgają lat dwudziestych XIX wieku, kiedy to początkowo z ziemi suwalsko-sejneńskiej, a później z głębi Rosji zaczęli napływać starowiercy. Przyczyną takiego stanu rzeczy był rozłam w rosyjskiej cerkwi prawosławnej. W 1836 r. starzec Rastropin założył małą pustelnię, którą w 1847 r. przekształcono na klasztor męski. W 1867 r. przeor brat Paweł utworzył ośrodek zakonny z biblioteką, szkołą, nowymi zabudowaniami oraz klasztorem żeńskim w Pupach. W 1922 r. Awajew wybudowałcerkiew, która służy wyznawcom prawosławia.

Wioski starowierców na tym terenie powstawały w miejscach odludnych, w puszczy, w której najpierw należało utworzyć rozległe polany. Z pozyskiwanego drzewa budowano drewniane domy. Sposób życia starowierców wzbudzał już w połowie XIX wieku zainteresowanie. Opisywano ich domostwa, "dzikie" zwyczaje i odmienne stroje. Pisano, że się nie myją a mężczyźni noszą długie brody i do tego żyją z kobietami bez ślubu. Te opisy sprawiły, że zaczęli przybywać pierwsi turyści, a wizyta wklasztorzew Wojnowie jest do dnia dzisiejszego obowiązkowym punktem wycieczek. Cenne ikony z klasztoru wykupione zostały w 1975 r. przez Muzeum Warmii i Mazur i eksponowane są obecnie na zamku w Lidzbarku Warmińskim.


Klasztor w Wojnowie to miejsce wyjątkowe, szczególnie sprzyjające rozmyślaniom o poświęceniu, wierze, odwadze jego mieszkańców. Dbają o to miejsce, chroniąc tradycję i historię H. L. Ludwikowscy. Obecnie w Wojnowie mieszaka pięć starowierskich rodzin. Ozdobą wsi jest też świątynia filiponów, nazywanamolenną. Wart uwagi jest niewielkicmentarz prawosławnynad jeziorem.

56.00107.00Onufryjewo- pierwszym osadnikiem był tu Onufry Jakowlew z Pogorzelca. On to założył w 1830 r. pierwszą staroobrzędową wieś na Mazurach, nazwaną Onufryjewem (na północ od Rucianego, między jeziorami Bełdany i Warnołty).Cmentarzw pierwszej staroobrzędowej wsi na Mazurach założonej w 1830 r. przez Onufrego Jakowlewa. 
57.50105.50Wejsuny- ciekawie zaprojektowanykościół neogotyckiw Wejsunach powstał w 1898 roku. Nacmentarzukościelnym należy zwrócić uwagę namonumentupamiętniający poległych w czasie I wojny światowej mieszkańców wsi. 
81.0082.00Pisz- najstarszym zabytkiem jest wieżakościołapod wezwaniem św. Jana. Odbudowana po pożarze z 1694 r. przetrwała w mało zmienionej formie. Na uwagę zasługują ściany z ryglówki wzniesione w 1737 r. Wieża jest murowana i otynkowana, składa się z trzech kondygnacji z otworem wejściowym na osi, zamykającym się półkoliście. Dach wieży, namiotowy, przechodzi w latarnię ośmioboczną. Na niej znajduje się zegar, a od 1739 r. krzyż. Hełm wieży pochodzi z czasów późniejszych. Sam kościół, wzniesiony w ostatnich latach XVII wieku, został przebudowany w 1843 r.

We wnętrzu kościoła zachował się ołtarz główny z okresu późnego renesansu, odnowiony w 1696 r. oraz barokowa ambona pochodząca z 1701 r. Z XVII wieku pochodzą: krucyfiks drewniany polichromowany, polichromowany pelikan oraz chrzcielnica.

Inne zabytki godne uwagi toplebania ewangelickaprzy placu Daszyńskiego 13B ikaplica cmentarnaprzy ul. Dworcowej.

105.5057.50Orzysz- w samym Orzyszu, urokliwym mazurskim miasteczku - polecamy uwadze:kościółp.w. Matki Boskiej Szkaplerznejz XV-XVIII w.,kościół filialny p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusaz przełomu XIX i XX w.,cmentarzżołnierzy rosyjskich i niemieckich z okresu I wojny światowej.
112.0051.00Okartowo-kościół(o unikatowym drewnianym wnętrzu!) powstał około 1500 r. w okresie Zakonu Krzyżackiego, leżał w diecezji warmińskiej i należał do dekanatu reszelskiego, wówczas był to kościół ewangelicki pod wezwaniem św. Bartłomieja, stał na gruncie byłego zamku Egirsbergk. Kościół został wykupiony od Braci Ewangelików w 1981 r. Jadąc z Okartowa za Drozdowem przy  ulicy po lewej stronie znajduje się mały zadbanycmentarzniemiecki (groby z 1914 r.)

128.0035.00Olszewo- przy wjeździe do Olszewa po lewej stronie jestkrzyż i kamień pamiątkowy. Jadąc polną drogą wśród pól na wzgórzu między drzewami jeststary ewangelicki cmentarz.
139.0024.00Mikołajki- najważniejszym zabytkiem jest ewangelickikościółz XIX w. z wysoką wieżą zegarową. Między ulicą Dybowską a Kajki znajduje sięcmentarz żydowski, groby pochodzą z przełomu XIX–XX wieku.

 

145.0018.00

Zełwągi- gminę mormońską założył w 1922 r. mieszkaniec Zełwąg Fritz Fischer. W 1926 r. do Polski przybyła pierwsza misja mormońska, w Zełwągach pojawili się wtedy dwaj misjonarze: Niemiec i Amerykanin. Z czasem do mormonów przeszli prawie wszyscy mieszkańcy wsi. W 1929 r. pobudowano i poświęconokaplicę Świętych Dni Ostatnich. W początkach lat osiemdziesiątych kaplica została przejęta przez kościół rzymskokatolicki. Obecnie wielu mormonów odwiedza tu groby, swoje dawne gospodarstwa, chcą oni utworzyć muzeum, część eksponatów jest już zgromadzona. W 1992 r. odbył się tu ogólnopolski zlot mormonów, następny przewidywany jest z uroczystym chrztem w jeziorze Inulec. Wielu członków Kościoła zginęło w czasie II wojny światowej lub uciekło z terenów dawnych Prus Wschodnich pod koniec wojny lub wkrótce po jej zakończeniu. Pozostali zintegrowali się stopniowo z polskim społeczeństwem i zełwąska gmina Kościoła działała jako jedyna w Polsce. Trudności napotykane przez Mazurów, poczucie wyobcowania oraz otwierające się możliwości emigracji do Niemiec spowodowały stopniowy spadek liczby członków i kościelna gmina w Zełwągach została rozwiązana w roku 1971.

Kaplica przeszła pod zarząd władz lokalnych, a kilka lat później została zakupiona przez parafię rzymsko–katolicką i dzięki temu wciąż służy jako miejsce modlitwy, kaplica pw. Dobrego Pasterza.

Ostatnie rodziny Mormońskie opuściły Zełwągi w latach 80-tych, mając jeszcze okazję przyczynić się do odnowienia Kościoła i jego rejestracji w roku 1977. Dla ponad tysiąca członków Kościoła w Polsce Zełwągi są przykładem wiary i wytrwałości mimo przeszkód. Wielu obecnych mieszkańców Zełwąg pamięta o swoich mormońskich sąsiadach. Liczni utrzymują z nimi, dziś mieszkającymi na całym świecie, przyjacielskie stosunki.

Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe „Zełwągi” dba o zachowanie pamięci o unikalnym dziedzictwie wsi.

 

150.0013.00Baranowo-kościółewangelicki (obecnie rzymsko-katolicki) z 1907 r. 

163.000.00Powrót doMrągowa. 



Historycznym terenem, na którym mieszkają staroobrzędowcy, są okolice Rucianego–Nidy na Mazurach. Są to wsie przez nich niegdyś założone, jak Gałkowo, Onufryjewo, Piaski, Śwignajno, Osiniak, czy przede wszystkim Wojnowo - niegdyś centrum tej grupy, z czynną po dziś dzień molenną i jedynym w świecie żeńskim klasztorem staroobrzędowym. Niestety, dni istnienia wspólnoty wyznawców „starej wiary” w tym regionie wydają się być już policzone... Ta niegdyś prężna społeczność, w XIX wieku jedno z centrów starowierstwa w skali światowej, powoli, acz systematycznie zanika. Stosunkowo liczna jeszcze w latach sześćdziesiątych XX wieku, uległa zdziesiątkowaniu w latach siedemdziesiatych i osiemdziesiątych, na skutek nie tyle procesów asymilacyjnych, ile masowych wyjazdów do Niemiec. Był to los, który staroobrzędowcy, zwani tu filiponami, podzielili z miejscową, ewangelicką ludnością mazurską. Z niemal tysiącosobowej rzeszy pozostała niewiele ponad setka wyznawców, z tego zaledwie kilkanaście, głównie starszych wiekiem kobiet, kultywujących dawne zwyczaje i praktykujących jeszcze swą religię. I jedynie w okresie prawosławnej Wielkanocy i w sezonie letnim spotykamy w wojnowskiej molennie więcej wiernych. Są to ci, którzy przyjeżdżają tu autami z głównie hamburską czy berlińską rejestracją... Ale oni, jakkolwiek przywiązani jeszcze do wiary przodków, są tu już tylko gośćmi...

 

W treści artykułu.

 

Bezpłatnie.

 

Mrągowskie Centrum Informacji Turystycznej
ul. Warszawska 26
11-700 Mrągowo
tel. (89) 741 80 39
www.it.mragowo.pl

 

Mrągowo

Muzeum Regionalne w Pieckach

Salon Marion Donhoff w Gałkowie

Park Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie

Osada Kulturowa w Kadzidłowie

Klasztor starowierców w Wojnowie

Kościół w Okartowie

Mikołajki

Dwór w Baranowie

 

Mrągowo

Piecki

Mikołajki

Zełwągi

Baranowo